|
طبقه بندی فرشهای ماشینی بر اساس اندازه و ابعاد |
|
|
در طی قرون گذشته بویژه با گسترش زندگی شهرنشینی به تدریج الگوهای جدیدی در زندگی شهر نشینان بوجود آمده که بسیاری از پی آمدهای آن در جهات مختلف تأثیرات مستقیمی بر جای گذاشته است.
از جمله این تأثیرات می توان به الزاماتی اشاره نمود که معماری جدید در منازل مسکونی بوجود آورده و مفروش نمودن کف اتاقها به ابعاد خاصی محدود شده است» و امروزه قالی های بافته شده، از لحاظ اندازه دارای استاندارد خاصی می باشند، مگر در مواردی خاص که ممکن است برحسب سفارش این ابعاد و اندازه ها تغییر کند. گفتنی است که علاوه بر ابعاد و اندازه قالی ها از لحاظ شکل نیز دارای گوناگونی می باشند.
بطور کلی قالی از نظر شکل به دو دسته تقسیم می شود:
• فرشهای چهار گوش، شامل مربع و مربع مستطیل که دارای دو بعد طول و عرض هستند.
• فرشهای گرد شامل دایره ای و بیضی که دارای قطر هستند.
صرف نظر از دسته بندی فوق، قالی هایی با اشکال خاص که عمدتاً این نوع اشکال سفارشی می باشند نیز وجود دارد که از آن میان میتوان به قالیهایی با اشکال هشت ضلعی و ... و نیز قالی های حجمی اشاره کرد.
از طرفی، قالیها براساس اندازه، به عبارتی خاص موسوم شده اند بطوریکه می توان جهت بررسی تنوع ابعاد قالیها از عناوین فوق یاری گرفت. اندازه هایی که امروزه برای بافت قالی مورد استفاده قرار می گیرد به شرح زیر است:
• قالی: به فرشهایی گفته می شود که معمولاً در اندازه های 3 2 – 5/3 5/2 - 3 3 - 4 3- 6 4 - 7 5 - 10 6 و اندازه های بزرگتر از آن بافته می شود.
• قالیچه: به فرشهایی کوچکی اطلاق می شود که مساحت آنها معمولاً کمتر از 6 مترمربع باشد برخی از ابعاد متعارف قالیچه عبارتند از: 1 7/0 - 2 5/1 – 5/1 1 - 2 80/1 – 2/2 4/1 متر و اندازه های بزرگتر.»
• کلگی (سر انداز): «کلگی نوعی قالی است با اندازه تقریبی2 1 یا 4 2 و یا 6 3 و حتی بزرگتر که معمولاً طول آن 5/1 الی 2 برابر عرض آن و حتی بیشتر است» کلگی را کله ای نیز می گویند. «بافت کلگی بیشتر در قدیم مرسوم بوده و جای گستردن آن در گذشته، بالای اتاقها بوده است.»
• پرده ای: نوعی قالیچه ریز باف دیواری است که ابعاد آن معمولاً 8/2 8/1 متر یا 5/1 5/2 یا 3 2 متر است. آقای تورج ژوله در کتاب خود "پژوهشی در فرش ایران" چنین نقل می کند: «پرویز تناولی در این خصوص معتقد است که این اندازه از زمان ورود صنعت چاپ به ایران و متعاقب آن انتقال برخی از آثار ایرانی نظیر پرده های قلمکار در کتابها متداول گردید. زیرا طرحهای پارچه های پره ای قلمکار، بسیار ساده و با توجه به تکنیکهای ابتدایی چاپ در آن زمان به راحتی و با خطوط سیاهرنگ بر روی کاغذ چاپ شدند. متعاقباً تصاویر این پرده های قلمکار که از نظر طرح و اندازه بی شباهت به فرش نبودند، مورد تقلید و کپیه برداری بافندگان قالی قرار گرفت و اندازه و اصطلاح پرده ای در فرش ایران رواج یافت.»
• کناره: «فرش بلند و کم عرض به ابعاد تقریبی 75/0 تا 10/1 متر عرض و 5/2 تا6 متر طول» «که در کنار اتاقها برای پرکردن جای خالی یا برای مفروش ساختن راه پله ها و راهروهای کم عرض استفاده می شود» آرمن هانگلدین در کتاب خود، "قالی های ایرانی" در توضیح قرار گرفتن انواع قالی ها کنار هم چنین می آورد: «ابعاد این قالی ها یادآور موقعیت فرشها در اطاق ها و تالارهای ایرانی است. یعنی در وسط تالار قالی بزرگ قرار می گیرد که به آن «میان فرش» می گویند. این قالی از دو طرف توسط دو تخته قالی کناره ای که در دو طرف آن انداخته می شوند و دارای طول برابر هستند، محصور می شود. قالی دیگری که بلند و باریک است و به آن کله ای می گویند در طرف بالای «میان فرش» قرار می گیرد و بر قالی های «کناره ای» و قالی «میان فرش» عمود می شود و این مجموعه را کامل می نماید»
• پادری: (تودری) فرشی با ابعاد کوچکتر از قالیچه است که مورد استفاده در پاگرد و درگاه و به اندازه 40 30 و 60 40 سانتی متر بافته می شود.»
• پشتی: قالی های کوچکی هستند که همانطور که از نامشان پیداست برای تکیه دادن مورد استفاده قرار می گیرند، «پشتی به صورت کیسه ای آماده می شود (برای دوخت پشت آن معمولاً از جنس گلیم یا پارچه مخمل استفاده می شود).» پشتی معمولاً در اندازه های 50 80 - 80 130 و 60 90 سانتی متر بافته می شود.
• ذرع و نیم: «در گذشته واحد اندازه گیری طول معادل 104 یا 108 سانتی متر بوده است. اندازه های فرشهای ذرع و نیم معمولاً 5/1 05/1 و 60/1 10/1 متر است.»
• سجاده ای: این نوع قالی که کاربرد آئینی دارد و به عنوان جانماز از آن استفاده می شود، اغلب دارای طرح محرابی است. «اندازه سجاده ای یا جانمازی تقریباً 10/2 35/1 متر است.
• دو ذرع: ابعاد این نوع قالیچه 1/2 35/1 متر می باشد.
• ذرع و چارک: (پنج چارک، ذرع و ربع) قالیچه ای با ابعاد 40/1 70/1 متر است.
• خرک: قالیچه ای است که طول آن به 100 سانتی متر نیز می رسد ولی ابعاد متعارف آن 90 60 سانتی متر است.
فهرست منابع و مآخذ:
• احراری، عبدالله و جلالی، ناهید،" لوازم و بافت فرش (1)"، مؤسسه فرهنگی و هنری شقایق روستا، تهران 1378
• ژوله، تورج، "پژوهشی در فرش ایران"، انتشارات یساولی، تهران 1381
• هانگلدین، آرمن، "قالیهای ایرانی"، اصغر کریمی، انتشارات فرهنگسرا (یساولی)، تهران 1375
• یساولی، جواد، "مقدمه ای بر شناخت قالی ایران"، انتشارات فرهنگسرا (یساولی)، تهران 1375 |
